Mimar Sinan kayıp eseri bulundu ve yayınlandı!

 

 

 

 

Tarihe meraklı olan bizim kuşak ve araştırmacılar İ.HakkıKonyalı’yı eserlerinden, yazdıklarından tanırlar. Genç kuşak için aynı şeyi söyleyebilmek bence biraz zor…

 

Tarihin bilinmeyen yönlerine ışık tutmuş, geçmiş yılların ünlü araştırmacısı ve gazetecisi İbrahim Hakkı Konyalı’nın ismini küçük yaşlarımda duymuş, kısa bir süre sonra da yazılarını okumaya başlamış, sonraki yıllarda da aynı dergi ve gazetelerde birlikte yazmıştım. Her zaman yazdığım gibi yaşam oldukça acımasız, üstadı tanıyanların çoğu rahmetli oldu ve geride benim gibi birkaç kişi kaldı. Üstadın ölümünden sonra hakkında dergi ve gazetelerde birkaç yazı yazmış, iki televizyon programının yanı sıra Türk Edebiyat Cemiyeti ile Arkeopera da söyleşiler yapmıştım.

 

İbrahim Hakkı Konyalı yazmış olduğu kitapları, yayınlanan veya yayınlanmayanların makalelerinin sayısını tam olarak bilebilmek oldukça zordur. Yazılarından bazıları yayınlanmadan kaybolmuştur. Kaybolanlar arasında Mimar Sinan ile ilgili olanın acısını bir türlü üzerinden atamadığını da çoğu kez dile getirmişti. Her sohbetimizde döner dolaşır konuyu Mimar Sinan kitabına getirirdi.

 

II. Dünya Savaşı yıllarında maddi kaynak olmadan kitap yayınlayabilmek son derece zordu. Fotoğraf malzemesi ve kâğıt elde edebilmek başlı başına sorundu. Mimar Sinan ve eserlerini içeren bir kitabı o günün koşullarında hazırlamış, ancak resimlemede epey güçlükler yaşamıştı. O günlerin Müddeiumumîsi (Savcısı) Hikmet Onat’ın yardımıyla Yüksek Kaldırım’daki bir fotoğrafçıdan zar zor film sağlayabilmişti. Kendi deyişiyle yazdığı Mimar Sinan kitabı bir kişinin dahi kolayca kaldıramayacağı üç büyük ciltten oluştuğundan hep söz etmiştir.

 

Mimar Sinan Kitabını Türkiye Büyük Millet Meclisi Reis Vekili Refet Canıtez’e göndermiş... Kısa bir süre sonra da kendisini kitabıyla ilgili olarak Ankara’ya çağırmışlar... Meclise gittiğinde kitabının bir masaya yatırıldığını ve milletvekillerinin görüşüne sunulduğunu görmüş ve bundan son derece mutluluk duymuştu.  Onun eserini inceleyen milletvekilleri takdirlerini belirtmişlerdi. Bunları gördükten sonra Refet Canıtez; “Sen bir hazineymişsin” diye kendisine takdir eden sözler söylemiş…

 

Konyalı nedendir bilemiyorum: bir süre sonra kitabı meclisten alarak korunacağı emin bir yer aramaya başlamış. Sonunda aklına Falih Rıfkı Atay’ın Ulus’taki bürosu gelmiş ve oraya emanet etmiş. Aradan on beş gün geçtikten sonra kitabı geri almak için Falih Rıfkı’nın ofisine gittiğinde başından aşağıya kaynar sular dökülmüş; kitap meydanda yokmuş ve kimse de ne olduğunu bilmiyormuş…

 

Aradan yıllar geçmiş Konyalı’nın Mimar Sinan Kitabı unutulup gitmiş…

 

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş’ye birçok değerli eser kazandıran, aynı zamanda iyi bir tarih araştırmacısı olan Fatih Dalgalı tarafından İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığında B/33 numaraya kayıtlı olan bu kitabı bulmuş ve “İbrahim Hakkı Konyalı’nın Kayıp Arşivinden İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri” ismiyle yayınlayarak bu konudaki boşluğu doldurmuş.Böylece yıllarönce İbrahim Hakkı Konyalı’nın büyük bir gayretle yaptığı bu çalışmanın kültür dünyasına kazandırılması büyük bir hizmettir. Ciltli olarak 455 sayfadan oluşan, günümüze gelen vegelemeyen yapıların resimlerini kapsayan bu eseri bizlere kazandıranlar kültürümüz adına büyük hizmette bulunmuşlardır.

 

Bu eserin yayınlanmasında büyük emeği geçen Fatih Dalgalı çalışmasını söyle açıklamıştır;

 

“İstanbul konulu kaynakların toplanması fikriyle bugüne kadar çok sayıda görsel ve yazılı materyalı koleksiyonumuza kattık. Gazeteci Faik Şenol’un 1930’lu yılların İstanbul’unu kayıt altına aldığı birbirinden kıymetli fotoğraflar da koleksiyonumuzun önemli bir parçasını oluşturuyor. Elinizdeki bu çalışma, Faik Şenol’un belge niteliğindeki çok sayıda görsel dokümanın bulunduğu albümleri arasından çıkarılarak hazırlandı.

 

İstanbul’da Mimar Sinan Eserleri başlıklı iki fotoğraf albümü üzerinde çalışmaya başladık. Fotoğrafların altında, daktilo edilerek yapıştırılmış bilgiler bulunmasına rağmen çalışma sürecinde albümlerin kime ve hangi tarihe ait olduğu konusunda malumat edinemedik. Albüm üzerinde bulunan etiket kısmı kazınmış olduğundan eser sahibinin adı da muammaydı. Dikkatimizi, albümdeki fotoğrafların bir kısmında arkası dönük ya da yan duran, kimi zaman elindeki kâğıda not alan, kimi zaman eseri tetkik eden, kimi zaman da uzaktan görülen pardösülü, fötr şapkalı kişinin üzerine yoğunlaştırdık. İşte bu fötr şapkalı kişi, Cumhuriyet sonrası birçok eserin gün yüzüne çıkmasına, kurtarılmasına, tanıtılmasına ve hatta yok edilmemesine vesile olmuş İbrahim Hakkı Konyalı’ydı. Bu esnada İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı’nda bulunan B/33 numaralı Mimar Sinan’ın eseri adlı 23x29.5 cm ebadında 473 varaklık yayınlanmamış çalışmaya ulaştık. Erdem Yücel ile yaptığımız görüşmede ise İbrahim Hakkı Konyalı’nın böyle bir çalışma hazırladığını ancak dokümanların daha sonra kaybolduğunu öğrendik. Konyalı’nın yıllar önce hazırlıklarını yaptığı çalışmanın kısmen de olsa hayat bulacak olması bizleri daha fazla heyecanlandırdı.”

 

Kaybolduğu sanılan İbrahim Hakkı Konyalı ortaya çıkarılması ve yayınlanması bilimsel yönden bakıldığında son derece sevindirici bir olaydır. Bu eserde tarafımdan daha önce Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsünce yayınlanan onunla ilgili yazımın yer alması beni çok sevindirdi. Üzerinde durulması gereken bu eserde İstanbul’un camileri, mescidleri, mektepleri, medreseleri, türbeleri, dârülkurrâları, kitaplıkları ve hamamları 1940’lı yıllardaki görünümleriyle gözler önüne serilmiştir.

 

Eski İstanbul’u araştıracakların, mimarların ve sanat tarihçilerinin başvuracağı ana kaynak kitaplardan birisidir. Ne yazık ki, İbrahim Hakkı Konyalı bu eserinin yayınlandığı göremedi ama en azından bir emek yok olmadı.

 

Ruhu şâd olsun…

 

 

erdemyucel2002@hotmail.com

 

 

 

 

Yayın Tarihi: 2016-09-28 18:38:25